الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦ - اسم مفعول از اجوف

كمصون و مبيع.

و المحذوف واو مفعول عند سيبويه و عين الفعل عند ابى الحسن الاخفش.

و بنو تميم يثبتون الياء، فيقولون مبيوع.

و من المزيد فيه يعتلّ بالنّقل و القلب ان اعتلّ فعله كمجاب و مستقام و منقاد و مختار.

ترجمه:

اسم فاعل از اجوف‌

اسم فاعل از اجوف ثلاثى مجرّد اعلالش بهمزه است يعنى واو و ياء به همزه قلب مى‌شوند مانند: صائن (حفظكننده) و بائع (فروشنده).

ايندو در اصل صاون و بايع بوده واو و ياء به همزه قلب شدند.

و اسم فاعل از اجوف ثلاثى مزيد اعلالش بهمان اعلالى است كه در مضارعش صورت مى‌گيرد مانند:

مجيب (اجابت‌كننده) و مستقيم (پايدارى‌كننده) منقاد (مطيع) مختار (برگزيننده).

اعلال « مجيب » همان اعلال « يجيب » و « مستقيم » مانند « يستقيم » و « منقاد » همچون « ينقاد » و « مختار » مثل « يختار » مى‌باشد.

اسم مفعول از اجوف‌

اسم مفعول از ثلاثى مجرّد اعلالش بواسطه نقل و حذف است مانند:

مصون (محفوظ) و مبيع (فروخته شده).

كلمه « مصون » در اصل « مصوون » و « مبيع » ، « مبيوع » بود، سيبويه مى‌گويد: